ศัตรูตัวร้ายของมนุษย์ปัจจุบันคือ Free Radical หรือ อนุมูลอิสระ
มีปัจจัยต่างๆมากมายที่ก่อให้เกิดความเสื่อมของเซลล์ หรืออวัยวะ นอกจากจะเกิดจากคำสั่งของยีนส์ (Gene) บนโครโมโซมของเราแล้ว สารตกค้างที่อยู่ในเซลล์ที่เรียกว่า “สารอนุมูลอิสระ” (Free Radicals) ก็ถือเป็นปัจจัยที่สำคัญเช่นกัน

อนุมูลอิสระ ( ถ้าอธิบายง่ายๆ แบบวิทยาศาสตร์ก็คือ โมเลกุลของสารใดๆ ก็ตามที่ล่องลอยอยู่ในเซลล์ของเรา โดยโมเลกุลเหล่านี้มีที่มาได้มากมาย ไม่ว่าจะมาจากการที่ร่างกายตั้งใจรับเข้ามาเพื่อเอามาใช้ประโยชน์ เช่น พวกออกซิเจน แต่ออกซิเจนที่จะกลายเป็นอนุมูลอิสระก็จะเป็นโมเลกุลออกซิเจนที่เหลือจากการใช้ประโยชน์ของเซลล์ต่างๆแล้ว ส่วนพวกที่ร่างกายไม่ได้ตั้งใจนำมันเข้ามา แต่เข้ามาพร้อมอาหาร หรือการหายใจปกติ ก็ได้แก่ พวกโลหะหนัก ตะกั่ว ปรอท ฯลฯ

โมเลกุลของสารเหล่านี้ เมื่อล่องลอยอยู่ในร่างกายเป็นเวลานานๆ ก็จะมีการชนกันของโมเลกุลของสารต่างๆ ที่มีอยู่มากมายในนเซลล์ ทำให้เกิดการหลุดออกของอิเล็กตรอน (Electron) จากโมเลกุลของมันเอง ทำให้โมเลกุลของสารดังกล่าวเกิดประจุไฟฟ้าขึ้น และมีสถานะพร้อมที่จะทำปฏิกิริยากับ โมเลกุลของสารใดๆ ก็ตามที่อยู่ในเซลล์ได้ตลอดเวลา ถ้าอนุมูลอิสระดังกล่าวนี้ไปทำปฏิกิริยากับไลโปโปรตีน (Lipoprotein) ซึ่งเป็นส่วนประกอบของเยื่อหุ้มเซลล์ (Cell Membrane) ก็จะส่งผลให้เยื่อหุ้มเซลล์ เกิดการฉีกขาด มีการไหลของสารต่างๆ ออกนอกเซลล์นั้นก็จะตายหรือโดนทำลายไป

ถ้าเกิดปฏิกิริยาดังกล่าวนี้ที่เซลล์บริเวณเดียวกันหลายๆเซลล์ ก็จะส่งผลให้เกิดการเสื่อมของอวัยวะที่เซลล์ เหล่านั้นอยู่นั่นเอง นอกจากอนุมูลอิสระจะทำปฏิกิริยาได้กับ เยื่อหุ้มเซลล์แล้ว ถ้าหากไปทำปฏิกิริยากับโมเลกุลของ อาร์เอ็นเอ (RNA) ในนิวเคลียส (Nucleus) ของเซลล์ก็อาจทำให้เกิดความผิดปกติในขบวนการแบ่งตัว และเจริญเติบโตของเซลล์ ก่อให้เกิดภาวะมะเร็ง (Cancer) ที่อวัยวะต่างๆได้เช่นกัน และถ้าหากอนุมูลอิสระดังกล่าวทำปฏิกิริยากับโมเลกุลของไลปิดเปอร์ออกไซด์ (Lipidperoxide) หรือไลโปฟุสชิน (Lipofuchin) ซึ่งเป็นตัวทำให้เกิดฝ้าหรือ กระแก่ ดังนั้น จึงไม่แปลกใจเลย ที่เราพบว่า เมื่อมนุษย์มีอายุมากขึ้น เรามักจะพบความผิดปกติของอวัยวะต่างๆในร่างกาย เป็นผลสืบเนื่องมาจากความเสื่อมของเซลล์ และอวัยวะต่างๆดังกล่าวนั่นเอง

สมัยก่อนนั้น มนุษย์เรามีศัตรูทั้งเชื้อโรค และอนุมูลอิสระ แต่ปัจุบัน มนุษย์ในประเทศพัฒนาแล้วสามารถกำจัดหรือควบคุมเชื้อโรคได้เกือบหมด เราจึงเหลือศัตรูร้ายอยู่อย่างเดียวคือ อนุมูลอิสระ ซึ่งทำให้ระบบต่างๆ ของเราเสื่อม เป็นโรคความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ โรคอัมพฤกษ์อัมพาต โรคนัยน์ตาเสื่อม (ต้อกระจก และจอตา - เรตินาเสื่อมสภาพ) โรคข้อกระดูกอักเสบ โรคแห่งความเสื่อมทั้งหลาย หรือโรคคนแก่ ตลอดจนโรคภูมิแพ้ โรคเบาหวาน ฯลฯ แม้กระทั่งโรคมะเร็ง อนุมูลอิสระทำให้เสื่อมได้ทุกระบบ ความเสื่อมคือ ความแก่ชราลงนั่นเอง อนุมูลอิสระ เกิดได้ 2 ทางได้แก่

1. เกิดจากภายในตัวเอง คือ เกิดจากการเผาผลาญของร่างกาย คนเราเริ่มถูกความชราโจมตีตั้งแต่แรกเกิด แต่ตอนที่ยังไม่เติบโตเต็มที่จุถึงวัยหนุ่มสาว เรายังผลิตสารต่อต้านอนุมูลอิสระขึ้นมาได้มาก บางคนผลิตสารต่อต้านอนุมูลอิสระได้น้อยก็แก่เร็ว
2. เกิดจากภายนอก คือ เกิดจากสิ่งแวดล้อมที่เป็นพิษ หรือมลภาวะ เช่น จากยาฆ่าแมลง สารเคมี รังสีบางอย่าง ฯลฯ ซึ่งบางอย่างร่างกายก็สามารถผลิตสารต่อต้านอนุมูลอิสระขึ้นมาได้เหมือนกัน เช่น อนุมูลอิสระตัวที่ร้ายที่สุด ชื่อ ไฮดร็อกซีล อาจทำให้เกิดมะเร็งได้ ร่างกายก็ผลิตสารชื่อ กลูตาไธโอนขึ้นมาแก้ไข

ร่างการสามารถผลิตสารต่อต้านอนุมูลอิสระได้หลายชนิด บางชนิดเป็นสารครอบจักรวาล เช่น กรดไลโปอิค ต่อต้านอนุมูลอิสระได้หลายอย่าง
แต่ในผู้สูงอายุ ร่างกายผลิตสารต่อต้านอนุมูลอิสระได้น้อยกว่าเด็กและคนหนุ่มสาว คนแก่จึงเป็นโรคต่างๆ ได้ง่าย ดังนั้น คนแก่จึงจำเป็นต้องรับประทานสารต่อต้านอนุมูลอิสระมากกว่าคนหนุ่มสาว

น.พ. สโรช รัตนากร
แพทย์ที่ปรึกษา คลินิกไตรเวชศาสตร์